پیدا کردن همبستگی بین متغیرهایی که نمی‌توان دستکاری کرد (پس رویدادی)

به طور کلی تحقیق آزمایشی مستلزم رعایت سه شرط کنترل، دستکاری و مشاهده است. در پژوهش مواردی وجود دارد که در آنها پژوهشگر به هر دلیل، توانایی دستکاری و دخل و تصرف در متغیر مستقل را ندارد و نمی‌تواند آزمودنی‌ها را به صورت کاملا تصادفی در شرایط مختلف پژوهش جایگزین کند. برای مثال، می‌توان مواردی نظیر بزهکاری، اعتیاد، افت تحصیلی و برخی از اختلال‌های رفتاری را نام برد. در چنین شرایطی که اجرای متغیر آزمایشی و کنترل آزمایشی آنها میسر نیست، تحقیق پس رویدادی روش بسیار مناسبی است که از آن می‌توان به جای تحقیق آزمایشی استفاده کرد.

از نام‌های معادل دیگری که برای این نوع پژوهش به کار گرفته شده، می‌توان این موارد را ذکر کرد: علی – مقایسه‌ای، تعلیلی، تبیینی – توصیفی، بعد از وقوع، گذشته نما، از معلول به علت.

طرح‌های پس رویدادی به گونه‌های مختلف تدوین و به کار برده می‌شوند. در ادامه نمونه‌هایی از طرح‌های پر کاربرد معرفی می‌شوند.

طرح مطالعه موردی یک مرحله‌ای

در این طرح متغیر مستقل برای یک گروه اجرا می‌شود، سپس اعضای گروه مورد اندازه‌گیری یا مشاهده قرار می‌گیرند. فقدان گروه کنترل (گواه) و نبودن اطلاعات در مورد اشخاصی که در معرض متغیر مستقل قرار می‌گیرند، اعتبار درونی این طرح را زیر سوال برده است. به همین دلیل به سختی می‌توان نتیجه گرفت که حاصل تحقیق ناشی از اجرای متغیر مستقل است. همچنین در این طرح هیچکدام از عوامل مخاطره آمیز مربوط به اعتبارهای درونی و بیرونی را نمی‌توان کنترل کرد و فاقد ارزش علمی بالا است.

T2 X

طرح یک گروهی با پیش آزمون و پس آزمون

در این طرح، آزمودنی‌ها قبل از اجرای متغیر مستقل مورد اندازه‌گیری قرار می‌گیرند (پیش آزمون)، سپس مداخله آزمایشی یا متغیر مستقل اعمال می‌شود. پس از آن مجددا آزمودنی‌ها اندازه‌گیری می‌شوند. با اینکه این طرح قوی‌تر است، اما باز هم طرح مناسبی نیست؛ زیرا توانایی کنترل متغیرهایی که اعتبار درونی را به مخاطره می‌اندازد را ندارد. (حوادث تاریخی، رشد، پیش آزمون و …)

T2 X T1

طرح مقایسه گروه‌های ایستا

در این طرح، گروهی که متغیر آزمایشی برای آن اجرا می‌شود (گروه 1) با گروهی که این متغیر برای آن اجرا نمی‌گردد (گروه کنترل یا گواه) با استفاده از یک پس آزمون مقایسه می‌شود. این طرح چون دارای گروه گواه است، توانایی کنترل حوادث تاریخی را دارد. رشد تا اندازه‌ای به کمک این طرح کنترل خواهد شد. آزمودنی‌های گروه‌های آزمایش و گواه به صورت تصادفی انتخاب نمی‌شوند بلکه به صورت طبیعی و از پیش شکل گرفته‌اند.

T2 X
T2