آیا سوالات یا دغدغه هایی در ذهن خود دارید که تمایل داشته باشید بر روی آنها پژوهش کنید؟

 ممکن است شما پیش از این هیچگونه مطالعه یا بررسی صورت نداده باشید. با وجود اینکه برای پیدا کردن مسئله پژوهشی مطالعه بسیار مهم است، اما جنبه دیگر مسئله پژوهشی دغدغه و علاقه شخص است. بر همین مبنا اگر هیچگونه مطالعه‌ای نداشته‌اید، بر اساس تجربه و علاقه شخصی خود به این سوال پاسخ دهید. صرف نظر از هر چیز، برای پیدا کردن مسئله پژوهشی دقیق‌تر سه منبع اصلی پیشنهاد می‌شود:

مطالعه پیشینه پژوهشی

بسیاری از افراد صرفا بر اساس سوالاتی که ذهنشان را مشغول کرده به سراغ پژوهش می‌روند. هرچند این مسئله نشان دهنده وجود انگیزه مضاعف در شخص برای پژوهش در حیطه‌ای خاص می‌باشد، اما به معنی این نیست که الزاما پژوهشی که انجام خواهد داد مفید است. بین دانش شخصی ما و دانش موجود پژوهشی موجود در مورد موضوعات مختلف همیشه فاصله وجود دارد. در بسیاری از موارد پاسخ سوالات شخصی ما در پیشینه پژوهشی وجود دارد. مثلا ممکن است شما با این سوال وارد بحث پژوهش شوید که ازدواج سنتی به رضایت زناشویی بیشتر منجر می‌شود یا غیر سنتی؟ و بخواهید در مورد آن پژوهشی صورت دهید. به طور قطع چنین مسئله پژوهشی از طرف هیات علمی دانشگاه و مجلات علمی مورد پذیرش واقع نخواهد شد. زیرا در این زمینه پژوهش‌های بسیاری انجام گرفته و شما باید به دنبال پاسخ به سوالاتی باشید که همچنان بی جواب است. به همین منظور با مطالعه کتاب‌ها و مقالات مربوط به حیطه‌ای خاص (یعنی همان پیشینه پژوهشی) به خلاءهای پژوهشی پی برده و سوالات پژوهشی خود را پیدا می‌کنید. همچنین در این روش می‌توانیم با مطالعه قسمت پیشنهادات پژوهشی مقالات و پایان‌نامه‌ها، برای پژوهش یا پایان‌نامه خودمان یک موضوع پژوهشی پیدا کنیم.

تکرار و گسترش پژوهش‌های پیشین

برخلاف تصور عموم دانشجویان تازه وارد که به دنبال انجام یک پژوهش بسیار نوآورانه و جابجا کردن مرزهای دانش هستند، علم با قدم‌های کوچک به پیش می‌رود تا به نتیجه‌ای بزرگ منتهی شود. به همین دلیل است که بسیار از دانشجویان با انگیزه‎های فراوان وارد مرحله پژوهش و پایان‌نامه می‌شوند اما به دلیل نگرش غلط به آن، با گذشت سرد شده و انگیزه خود را از دست می‌دهند.

به منظور جلوگیری از چنین اتفاقی، توصیه می‌کنیم که برای پیدا کردن موضوع پژوهش خود از راهبردهای زیر کمک بگیرد:

اول از همه به سراغ پژوهش‌های به اصطلاح سنت شکن بروید که باعث تحولی مهم شده‌اند، با یافته‌های پیشین در تعارض‌اند یا نظریه‌های پیشین را به چالش کشیده‌اند. تکرار اینگونه پژوهش‌ها (با تغییراتی جزئی یا بدون هیچگونه تغییری) می‌تواند بسیار مورد توجه قرار گیرد. البته این روش برای انتخاب موضوع پایان نامه چندان مناسب نیست مگر اینکه تغییراتی چشمگیر در آن اعمال کنید که مورد تایید اساتید هیات علمی جهت تصویب قرار گیرد.

دومین راهبرد تکرار پژوهش‌های پیشین با هدف بررسی مسائل فرهنگی است. عموماً پژوهش‌های انجام شده به یک نمونه و جمعیت خاص محدود می‌شود و تعمیم دادن آنها به دیگر جمعیت‌ها چندان روا نیست. بخصوص که در چند دهه اخیر مسائل فرهنگی بسیار مورد توجه قرار گرفته و بیش از پیش از چنین پژوهش‌هایی استقبال می‌شود.

سومین راهبرد بررسی روندها و تغییراتی زمانی است. هر علمی قدمت خاص خودش را دارد. مثلا روانشناسی حدود 190 سال عمر کرده و در طی این قریب به دو قرن شرایط اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، جغرافیایی و … دستخوش تغییرات زیادی شده است. ممکن است برخی از یافته‌های پیشین در مورد زمانه ما چندان معتبر نباشند.

و در نهایت چهارمین راهبرد اجرای پژوهش‌های پیشین با استفاده از روش شناسی جدید و متفاوت است. به طور معمول ما برای اجرای پژوهش‌ها از چندین روش می‌توانیم استفاده کنیم و لاجرم باید به خاطر محدودیت‌های پیش روی خودمان یکی را انتخاب کنیم. این بدان معناست که دیگر روش‌های اجرای پژوهش دست نخورده باقی مانده و افراد دیگر می‌توانند با استفاده از آنها به بررسی همان موضوع بپردازند.

عملیات